السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
194
تفسير الميزان ( فارسي )
از سياق آيه هم اين معنا بدست مىآيد كه مراد از مؤمنين تنها آن دسته از مؤمنينى است كه ايمانشان محض و خالص است و خداى تعالى نيز اين چنين معرفيشان كرده ، كه ايشان كسانيند كه اولا توبه مىكنند و ثانيا گذشته خود را اصلاح مىنمايند و ثالثا از خدا عصمت و مصونيت مىخواهند و رابعا دين خود را خالص براى خدا مىكنند و اين چهار صفت متضمن جزئيات تمامى صفات و خصائصى است كه خداى تعالى در كتاب عزيزش براى مؤمنين بر شمرده ، مثلا يك جا در صفت مؤمنين فرموده : « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ، وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ » « 1 » . و جاى ديگر فرموده : « وَعِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً وَإِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَقِياماً » . « 2 » و در جاى ديگر فرموده : « فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ ، حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ، ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيماً » « 3 » . از اين آيات مىفهميم كه قرآن كريم هر جا كه كلمه مؤمنين را بطور مطلق و بدون توضيح ذكر كند مرادش چنين كسانى است ، مگر آنكه قرينه اى در كلام باشد كه بفهماند در خصوص اين كلام منظور از كلمه مؤمنين غير دارندگان چنين اوصافى است . خداى تعالى هم به همين جهت در آيه مورد بحث نفرمود : * ( « فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * « 4 » ، بلكه فرمود : * ( « فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * ، چون به صرف تحقق اين اوصاف در مؤمنين ، دارندگان آن ، از مؤمنين بطور مطلق نمىشود بلكه براى اولين بار ملحق به مؤمنين بطور مطلق مىشوند . بله وقتى از خود آنان مىشوند كه اين اوصاف در ايشان پاى بگيرد و در دلهاشان مستقر گردد و براى هميشه محفوظ بماند « دقت فرمائيد » .
--> ( 1 ) مؤمنان رستگار شدند ، آنهايى كه در نمازشان خاشعند و آنهايى كه از لغو و هر كار بيهوده روى گردانند . . . « سوره مؤمنون ، آيه 3 » . ( 2 ) بندگان خداى رحمان آنهايند كه در زمين با تواضع قدم بر مىدارند و چون افراد نادان با بى ادبى با آنان رو برو شوند پاسخى سالم مىدهند و آنهايند كه هنگام شب به خاطر خلوت با پروردگارشان هر بيننده آنان را مىبيند كه يا سر به سجده دارند و يا در حال نمازند . . . « سوره فرقان ، آيه 64 » . ( 3 ) نه به پروردگارت سوگند ، اين انسانها ايمان ندارند ، مگر وقتى كه تو را در هر نزاعى كه برايشان پيش آيد حكم قرار دهند و هر حكمى كه بفرمايى هر چند به ضررشان باشد در دل از حكم تو احساس ناراحتى نكنند و به تمام معنا تسليم حكم تو باشند . « سوره نساء ، آيه 65 » . ( 4 ) كسانى كه داراى چنين اوصافى شدهاند از مؤمنين هستند .